Jeugdhulp in School op het Mozaïek en de Anne Flokstraschool: dichtbij, vertrouwd en samen voor de leerling

Op SBO het Mozaïek en de Anne Flokstraschool so merkten ze het al langer. Er waren steeds meer leerlingen met stress, gedragsproblemen of vervelende thuissituaties. Indicaties kostten tijd, problemen stapelden zich op en sommige leerlingen vielen tussen wal en schip. Door de vertraagde inzet van zorg waren problemen vaak al dusdanig groot geworden, waardoor er nog meer hulp ingeschakeld moest worden. Dit moet anders, vonden ze op SBO het Mozaïek en de Anne Flokstraschool. Ruim vijf jaar geleden startten zij daarom met Jeugdhulp in School. Een samenwerking met de scholen en hun onderwijsstichtingen, Zozijn, Samenwerkingsverband IJssel Berkel en vijf gemeenten*. Het doel? Problematiek eerder signaleren om zo snellere en betere ondersteuning te bieden. Hierdoor kan verzuim vaak voorkomen worden. “Als je kinderen vroeg bereikt, kun je echt het verschil maken.”, aldus Marijne Poppen-van Ginkel, directeur Anne Flokstraschool so en vso.

Eerder zien, sneller helpen

Zo’n vijf jaar geleden zagen ze op SBO het Mozaïek en de Anne Flokstraschool steeds meer leerlingen met stress, gedragsproblemen en vervelende thuissituaties. Toch kwam de ondersteuning vaak laat op gang. Indicaties duurden lang en wanneer er ingegrepen kon worden, was het eigenlijk al te laat. Problemen waren dan al dusdanig groot, waardoor er nog meer hulp ingeschakeld moest worden. Eerder signaleren zou leiden tot kleinere interventies en laagdrempelige hulp. Arjan de Groot, directeur SBO het Mozaïek vertelt: “Vaak kun je aan de voorkant al heel veel doen.” Daarom startten de scholen, Zozijn, het samenwerkingsverband en de gemeenten in 2019 een pilot. Door jeugdhulp letterlijk in de school te plaatsen, werd het ineens mogelijk om sneller te signaleren, direct te handelen en escalatie te voorkomen.

De dagelijkse praktijk: zichtbaar, vertrouwd en altijd dichtbij

In de praktijk zie je dat er meerdere vormen zijn voor Jeugdhulp in School. Iedere school kan zijn eigen, passende manier hanteren. Op SBO het Mozaïek zitten er vaste mensen van JIS op een eigen plek in de school. Leerlingen kunnen hier zelf of op advies van de leraar naartoe om even tot rust te komen als het in de klas niet meer gaat. Het is nadrukkelijk geen strafplek, maar een ondersteunende tussenstap die helpt om weer aan te sluiten in de klas. Op het so van de Anne Flokstraschool is JIS groepsgericht georganiseerd. De professionals zijn daar onderdeel van de klas, bewegen mee met wat er gebeurt en sluiten aan bij de onderwijsdoelen. “JIS heeft een heel organische plek in de groep,” zegt Marijne.

Op beide scholen zijn de leraren in de regie. Ze zien wat er gebeurt in de klas en wat er nodig is. Er wordt altijd gekeken naar wat de leerling nodig heeft. Daarbij is het belangrijk dat JIS ondersteunend is aan het onderwijs. “We blijven immers een onderwijsinstelling en geen zorginstelling”, zegt Arjan. Daarnaast is het contact met ouders heel belangrijk. Wanneer een leerling bij JIS komt, is er altijd contact met ouders. De samenwerking tussen school, JIS en thuis is essentieel. Op beide scholen is Jeugdhulp in School inmiddels een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijkse leven.

De resultaten: meer rust, minder verwijzingen en sterkere samenwerking

De effecten van vijf jaar Jeugdhulp in School zijn inmiddels duidelijk zichtbaar. Arjan: “We merken dat het aantal verwijzingen van het speciaal basisonderwijs naar het speciaal onderwijs is afgenomen.” Ook benadrukt hij dat de werkdruk bij collega’s en de directie is afgenomen, omdat de opvang van leerlingen die even wat extra’s nodig hebben nu door JIS gebeurt. Dit geeft rust in de klas en in de school. “Waar het eerder wel eens escaleerde, zijn we er nu op tijd bij en kan het op mooie manier opgelost worden.” Een mooi voorbeeld uit de praktijk: op SBO het Mozaïek kon JIS tijdelijk individuele begeleiding bieden als overbrugging naar nieuwe zorg. Hierdoor bleef een situatie die anders zou escaleren beheersbaar en kon een leerling weer aansluiten bij de reguliere ondersteuning.

Waar de verwijzingen en werkdruk zijn afgenomen, is de samenwerking juist toegenomen. De samenwerking met Zozijn is veel sterker geworden. JIS-medewerkers zijn veel meer een onderdeel van het team. Ze zijn bekende gezichten voor de leerlingen geworden. Marijne: “De vanzelfsprekendheid en vertrouwdheid van de JIS-medewerkers is heel waardevol voor de leerlingen.”

Samenwerking tussen onderwijs, zorg en gemeenten: uniek én uitdagend

Wat deze aanpak bijzonder maakt, is dat onderwijs en jeugdhulp niet naast elkaar bestaan, maar echt samen optrekken. Er zijn geen schotten en geen losse systemen: “Het is één geïntegreerde aanpak waarin de leerling centraal staat”, zegt Marijne. Dat werkt alleen dankzij heldere afspraken, voortdurende afstemming en een gedeelde verantwoordelijkheid van school, ouders, JIS en gemeente. Er is bovendien veel flexibiliteit om te doen wat nodig is, precies op het moment dat het nodig is.

Tegelijkertijd kent de samenwerking ook uitdagingen. Onderwijs en zorg spreken nu eenmaal verschillende talen en werken met andere systemen. Daarnaast nemen de beschikbare JIS-uren af terwijl de vraag juist stijgt. Overlegmomenten komen daardoor onder druk te staan: “Stop je de beschikbare uren in overleg of in zorg en begeleiding van leerlingen?”, stipt Marijne aan. Een ander aandachtspunt is dat individuele indicaties minder snel worden toegekend omdat er al JIS in de school is, terwijl JIS niet bedoeld is voor langdurige individuele zorg.

Toch lukt het om vanuit één visie te blijven werken. JIS‑medewerkers schuiven aan bij studiedagen, teams blijven regelmatig evalueren en de koers van de school blijft leidend. Juist die gezamenlijke blik zorgt ervoor dat iedereen, ondanks de uitdagingen, dezelfde richting op blijft bewegen.

Relevant voor Nederland: een voorbeeld voor inclusief onderwijs

Elke regio worstelt met dezelfde vraag: hoe ondersteun je kinderen op tijd? De ervaring in Zutphen en omgeving laat zien dat de school een ideale plek is voor preventie, nabijheid en inclusie. Wat er op SBO het Mozaïek en de Anne Flokstraschool gebeurt, laat zien dat er geen standaardmodel bestaat; de aanpak moet passen bij de doelgroep en bij de school. Vertrouwen speelt daarbij een grote rol. Schotten moeten verdwijnen, zowel tussen systemen als binnen besturen, zodat professionals de ruimte krijgen om te doen wat nodig is. Men hoeft niet meteen op te schalen naar zorg – simpelweg aanwezig zijn, zichtbaar en bereikbaar, is vaak al een vorm van ondersteuning. “Inclusief onderwijs lukt alleen als je de schotten ertussenuit haalt.”, zeggen Marijne en Arjan in koor.

Vooruitkijken: hoe ziet JIS er over vijf jaar uit?

Na jaren van pilots en verlengingen is JIS nu structureel vastgelegd voor vijf jaar. Dat geeft stabiliteit, zonder de risico’s van een overeenkomst voor onbepaalde tijd in een politiek onzekere context. En na die vijf jaar? Die wens is helder: JIS moet blijven, groeien en landelijk bekend worden. Niet alleen in het gespecialiseerd onderwijs, maar ook in het regulier én uiteindelijk het inclusief onderwijs. Over vijf jaar moet de visie nog steviger verankerd zijn. “Als je dan door de school loopt, voel en zie je het,” zegt Arjan. Marijne vult hem aan: “Ieder kind verdient het om gezien te worden, op tijd geholpen te worden en zich veilig te kunnen ontwikkelen.” En precies dat is wat SBO het Mozaïek, de Anne Flokstraschool en Jeugdhulp in de School elke dag opnieuw proberen waar te maken.

* SBO het Mozaïek is onderdeel van Stichting Archipel Kinderopvang & Onderwijs. De Anne Flokstraschool is onderdeel van De Onderwijsspecialisten. De vijfjarige overeenkomst voor JIS is een samenwerking tussen Stichting Archipel Kinderopvang & Onderwijs, De Onderwijsspecialisten, Samenwerkingsverband IJssel Berkel, Zozijn en vijf gemeentes in de regio (Zutphen, Brummen, Lochem, Bronckhorst en Rheden).